logo Balloon Pages

bk social links    facebook 32 twitter 32 rss 32

 

De gevallen hoed ...

Wandbord met polychrome decor chapeau tombe. Frankrijk, Nevers, 18e eeuw, 22 cm diameter.

Niets zal ooit het ogenblik van vreugdevolle opwinding evenaren dat mijn hele wezen doordrong, toen ik mezelf van de aarde voelde wegvliegen; het was volmaakte gelukzaligheid’

Geen woorden uit de mond van een overjarige pilot-under-training die voor het eerst met een ballon solo ging varen, maar de uitspraak van Professor Jacques Alexandre Cesar Charles naar aanleiding van zijn fameuze gasballonvaart op 1 december 1783, samen met Noel Robert. Het was ’s-werelds eerste gasballonvaart.

In tegenstelling tot de eerste heteluchtballon van de gebroeders Montgolfier, was de eerste gasballon wat minder uitbundig versierd, de envelope zelf was in rood, geel en wit uitgevoerd. De mand daarentegen, zo blijkt uit beschrijvingen van ooggetuigen, was gemaakt in de vorm van een schuitje en dat schuitje was wel heel fraai gedecoreerd.

Charles en Robert hadden de mogelijkheid om in hun schuitje te zitten, en vooroverleunend, naar het publiek te zwaaien. Op een gegeven moment verloor  een van hen zijn hoed.

De dichter Pierre Delavoy schreef hierover in Le Journal de Paris het (vertaalde) gedicht:

'Ik zie jullie hoeden en heb hierover zorg ,mijn vrienden,
ik kan het me heel goed voorstellen,
een hoed heb je nodig,
opdat deze jou kroont met de glorie’

Het voorval van de ‘gevallen hoed’ amuseerde destijds het Franse publiek in grote mate. De makers van wandborden vonden in het voorval voldoende inspiratie om het af te beelden.  Het afbeelden van actualiteiten op wandborden werd in de 18e en 19e  eeuw veelvuldig toegepast. Met name de wandborden met ballontaferelen droegen bij aan de uitbundige  ballonmanie die er toen in Frankrijk heerste.

Het decor toont een ballonmand in de vorm van een schuitje, met daarin twee personen, Charles en Robert voorstellende, met daaronder een zwarte hoed die uit de mand valt. Deze hoed is doorgaans aan de rechterzijde afgebeeld. Er bestaan ook wandborden waarop de hoed aan de linkerzijde van het schuitje is afgebeeld.

Om de aandacht niet teveel van het decor af te leiden, werden de randen van de borden eenvoudig versierd: wat blaadjes, boogjes of stippen. Vaak schilderden leerlingen de randen van de borden (met de hand) en een meer bedreven schilder voltooide dan het wandbord door het centrale decor te schilderen.

Deze wandborden zijn nog wel eens aan te treffen, soms in een antiekzaak, maar ook steeds vaker bij gerenommeerde veilinghuizen. Een origineel 18e eeuws wandbord met dit decor is redelijk zeldzaam. Recentelijk zijn er in Engeland en Frankrijk enkele geveild, de opbrengsten waren resp. EUR 650 en EUR 800.

Overweegt u de aankoop van een dergelijk object, laat u zich dan goed adviseren over de authenticiteit ervan. Het is namelijk uitermate moeilijk om zowel de ouderdom als afkomst van een wandbord vast te stellen ! Om de authenticiteit van een wandbord met ‘de gevallen hoed’ enigszins vast te stellen, is het van belang om daarbij op een paar zaken te letten.

Detail van de gevallen hoedAllereerst moet de hoed aan de rechterzijde van het bord zijn afgebeeld (er zijn namaakexemplaren bekend waarbij de hoed aan de linkerzijde is afgebeeld). Let ook op de rand. De hele oude borden dateren van de periode 1783-1790 en daardoor hebben veel exemplaren aan de onderzijde wat schilfers verloren. Belangrijk is ook om het tafereel goed te bestuderen en vast te stellen of de afbeelding is geschilderd. Een mooie strakke afbeelding betekent vaak een recent exemplaar en dat kunt u beter laten liggen. Door invloed van de tijd is er aan het glazuur een patina ontstaan en dat is dan weer een goed (oud) teken!

Een pernette aan de achterzijde van het wandbordOok op de achterzijde zijn sporen van ouderdom te ontdekken. Een teken van de pottenbakker lijkt misschien interessant, maar is geen goed teken, immers met het signeren van wandborden begon men pas veel later. Ook de aanwezigheid van drie of vier zgn. pernettes geeft aan dat u met een oud wandbord van doen heeft.

Kortom: Een wandbord met een ballon en een gevallen hoed is een interessant hebbeding-met-verhaal voor een piloot of crew, met belangstelling voor de historie van het ballonvaren.

Bijschrift bij foto’s:

  • Foto 1: Wandbord met polychrome decor chapeau tombe. Frankrijk, Nevers, 18e eeuw, 22 cm diameter.
  • Foto 2: Detail van de gevallen hoed
  • Foto 3: Een pernette aan de achterzijde van het wandbord

Over de auteur

Hans van Hoesel

Hans van Hoesel

Ballonvaarder sinds 1989, méér dan 2500 vaarten, fervent verzamelaar van antieke wandborden over de ballonvaart. Voorzitter van de Afdeling Ballonvaren van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Luchvaart.

  • Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.

Plaats een reactie

U plaatst een reactie als gast